Participatieproject "Kerk in het midden"

15480-erfgoed-kerk-in-het-midden-hires

Kijken in een glazen bol: wat is de toekomst van de Vlaamse parochiekerken?

De toekomst van de parochiekerken kan niemand voorspellen. De meeste van deze centraal gelegen parochiekerken hebben een gelijkaardige geschiedenis gekend.

  • In de 19de eeuw werden ze soms vergroot omwille van het groter worden van de parochiegemeenschappen (tot 98% van de bevolking ging naar de kerk)!
  • Er was ook een grote betrokkenheid bij het kerkgebouw. Parochianen schonken veel aan de kerk denk aan glasramen, altaren, textiel, liturgisch vaatwerk...

 

  • In de loop van de 20ste eeuw daalde het kerkbezoek.
  • Verbondenheid met de kerk verminderde.
  • Daardoor zijn er minder vrijwilligers voor beheer en onderhoud van het kerkgebouw.

 

Om de toekomst van de parochiekerken gedragen en duurzaam te maken:

 

Het project "Kerk in het midden":

  • We zouden het kerkgebouw opnieuw een centrale plaats willen geven.
  • Een nieuwe of bijkomende invulling van het kerkgebouw kan bewoners verbinden.
  • Om dat te bereiken, willen we zoveel mogelijk mensen bij het participatietraject betrekken.

 

Belang van burgerinspraak

“Kerk in het midden” is een participatieproject.

  • Het stuurt aan op inspraak en betrokkenheid van zoveel mogelijk (buurt)bewoners.
  • De lokale bevolking denkt na en zoekt naar een geschikt extra of nieuw gebruik van een parochiekerk.
  • Het is deze groep die het eindresultaat zullen formuleren en evalueren.
  • De lokale bevolking is een zeer diverse groep met vele interesses. Dat zorgt voor een breeder draagvlak en een grotere slaagkans.

Tijdens het project begeleiden we twee kerken intensief in deze zoektocht.

  • Per kerk is er een traject voorzien van ongeveer één jaar.
  • De eerste kerk beëindigen we na de zomer van 2018 en de tweede tegen de zomer van 2019.
  • Participatieacties organiseren waarbij verschillende doelgroepen bevraagd worden over allerhande thema's.
  • Deze acties worden mee bepaald door een lokale kerngroep.
  • Participatie vraagt tijd.

We vertrekken vanuit een aantal vaststaande gegevens zoals:

  • Parochiale visie
  • Kerkenbeleidsplan

 

rond de tafel met KiM logo shutterstock_461954263
funnel-147577_960_720

De drie pijlers van het project

Binnen het participatieproject “Kerk in het midden” zijn er drie pijlers of algemene thema's:

1/ Betekenis en beleving van het gebouw.

  • Welke betekenis heeft de parochiekerk voor de buurtbewoners? Gelovigen en niet-gelovigen, jong en oud, ...
  • Welk belang had het gebouw en heeft het nu nog voor de gemeenschap?
  • Wat zijn gedeelde herinneringen en welke willen we bewaren?
  • Is het gebouw gekend in al zijn betekenissen?
  • Hiermee komen we tot een gemeenschappelijke waarde. Wat is precies wat het gebouw waardevol maakt voor de lokale bevolking?

2/ Zoeken naar nieuw of extra gebruik van het kerkgebouw.

  • Wat zijn de noden van de lokale gemeenschap?
  • Hoe kan de gemeenschappelijke waarde vertaald worden naar de actuele noden?
  • Welke neven- en her- of tijdelijke bestemming zijn er mogelijk in kerkgebouwen?
  • Visualisatie van ideeën kan het gesprek verder inspireren.
  • Mogelijks kunnen bepaalde voorstellen uitgetest worden onder de vorm van tijdelijk gebruik.
  • Dit thema omvat geen haalbaarheidsstudie, dat kan na het participatietraject.

3/ Overgangsbeleving

  • Is er nood aan een symbolisch ritueel om het oude gebruik af te sluiten?
  • Stilstaan bij de overgang van het kerkgebouw als religieus gebouw naar haar nieuw of extra gebruik.
  • Welke herinneringen aan het oude gebruik dienen een plek te krijgen in de nieuwe context?
  • Sommige gemeenschappen wensen dit moment symbolisch uit te werken.
  • Wat doen we na het project? Wat zijn de volgende stappen om de voorstellen te realiseren?

Eindresultaat project: Stappenplan met instrumentenkoffer

Gebaseerd op de ervaringen van de piloottrajecten en de aanbevelingen van de stuurgroep willen wij midden 2019 een stappenplan met instrumentenkoffer opstellen.

Wat zal dit stappenplan inhouden?

  • Een leidraad voor lokale gemeenschappen zodat zij zelf aan de slag kunnen met de lokale bevolking bij het zoeken naar een geschikt nieuw of extra gebruik van hun kerkgebouw.
  • Aanbieden van instrumenten om gebruik te maken van opportuniteiten en valkuilen te ontwijken.
  • Overzicht van mogelijke participatiemethes en tips rond beheer en ontsluiting van het religieus erfgoed.
  • Goede praktijkvoorbeelden uit binnen- en buitenland kunnen voor inspiratie zorgen.
people-2590524_1920

Nevenbestemming, herbestemming en tijdelijke bestemming?

Gebouwen een extra of andere gebruik geven dan waarvoor ze oorspronkelijk bedoeld zijn, is van alle tijden... Denk even na en je kent wel enkele voorbeelden zoals een stationsgebouw dat nu een bistro is of een fabriek die omgetoverd werd tot woningen.

Er zijn verschillende mogelijkheden:

Nevenbestemming:

  • Erediensten blijven doorgaan.
  • Buiten de eredienst is gebruik door anderen mogelijk.
  • Dit kan door het gebouw op verschillende momenten te gebruiken of door de ruimte op te delen.

Herbestemming:

  • Geen erediensten meer.
  • Het kerkgebouw krijgt een volledig nieuw gebruik  (één of meerdere).

Tijdelijke bestemming:

  • Erediensten zijn nog mogelijk
  • Tijdelijk een nieuw gebruik uitproberen.
  • Nagaan of dit werkt in de gemeenschap en in het gebouw.
  • Op 'tijdelijk' staat geen termijn.